Asıl meseleye gelelim: 5 yıl sonra mesleğiniz para edecek mi?

OECD, bugünkü işlerin yüzde 46'sının yakın bir gelecekte yüzde 50 ihtimalle yapay zeka, robotlar, algoritmalar vb. tarafından yapılacağını tahmin ediyor

Asıl meseleye gelelim: 5 yıl sonra mesleğiniz para edecek mi?
Ayşe Eda
Ayşe Eda
21 Eylül 2019 Cumartesi 21:41

"Türkiye’nin krizleri, "beka meseleleri" bitmez. Bugün uzun vadeli bir konuya, 5 yıl sonra mesleklerin ne durumda olacağı sorusuna yanıt arayalım.

Dünyanın akıl almaz bir hızla değiştiği ilginç bir dönemden geçiyoruz. 10 yıl önce yazılı basının öleceğini söyleseler inanır mıydınız?

Ama işte, ölmek üzere.

10 yıl sonra makine mühendisliğinin öleceğini söyleseler inanır mısınız peki? Türkiye’nin en büyük fabrikalarından birinin yöneticisi kısa süre önce şöyle diyordu:

“Ben makine yüksek mühendisiyim. Dijitalleşme nedeniyle sanayinin orta ve uzun vadede, bugünkü kadar çok makine mühendisine ihtiyaç duyacağına inanmıyorum. Yeni iş tanımları gündeme gelecek. Biz şu anda Endüstri 4.0 kapsamında hangi yetkinliklere ihtiyacımız olduğunu araştırıyoruz.”

OECD, bugünkü işlerin yüzde 46’sının yakın bir gelecekte yüzde 50 ihtimalle yapay zeka, robotlar, algoritmalar vb. tarafından yapılacağını tahmin ediyor.

Sürücüsüz arabalar şoförlerin, finans algoritmaları borsacı ve bankacıların, robotlar inşaat ve tekstil işçilerinin yerini alacak.

Bazı sektörlerde değişim başladı bile. İnternet bankacılığının gelişimi Türkiye’de bankacılık sektöründeki istihdamı ciddi şekilde etkiledi örneğin.

Şoförlük, inşaat, tekstil işçiliği gibi işler tarihe karışırken yeni işler doğuyor. Dünya Ekonomik Forumu, geleceğin işlerini şöyle sıralıyor: Veri analistliği, e-ticaret ve sosyal medya, yapay zeka, Blockchain, büyük veri, veri güvenliği uzmanlığı, robotik mühendisliği…

Sorun şu ki, kaybolacak işler için çok fazla eğitim gerekmezken bu işler iyi eğitim gerektiriyor.

Türkiye geleceğe hazır mı sizce?

OECD’ye göre Türkiye’de üniversite öğrencilerinin büyük kısmı, ortalamanın altında istihdam olanağına rağmen işletme ve hukuk okuyor. Üniversiteye yeni girenlerin sadece yüzde 2’si bilgi ve iletişim teknolojilerini seçiyor.

Öbür yandan özel üniversiteler de robotik mühendisliği bölümü açmaktansa işletme veya hukuk açmayı tercih ediyor. Çünkü beş - on masa, bir bina ile işletme veya hukuk eğitimi vermek mümkün. Oysa robotik veya veri analizi bölümü, para harcamayı gerektiriyor. Bu parayı harcasalar, yaptıkları “yatırımı” çıkaracak öğrenciyi bulacakları şüpheli. Çünkü bunlar pahalı bölümler.

Böylece düşünür David Graeber’in, “Gerçekten anlam ifade eden, verimliliği, yaratıcılığı yüksek az sayıdaki iş elitler tarafından yapılacak, diğerlerine fasa fiso işler kalacak” kehanetine geliyoruz.

Graeber şöyle diyor: “Eğer paranız en iyi üniversitelerden birine göndermeye yetmiyorsa, çocuğunuzdan kariyer umudunu kesin.”

Homo Sapiens ve Homo Deus kitaplarından tanıdığımız tarihçi Harari de yapay zekâ ve algoritmaların “gereksiz sınıf” adlı yeni bir sınıf yaratacağını söylüyor...

Makine mühendisliği elbette ortadan kalkmayacak. Ama yapay zekâ ve robotlar devreye girdikçe fabrikalardaki makine mühendislerinin sayısı azalacak. Mevcut az sayıdaki pozisyon, en iyi üniversitelerden mezun mühendisler tarafından kapılırken diğerlerine Graeber’in “fasa fiso” olarak tanımladığı, İngilizcesiyle “bullshit” işler kalacak.

Şu sözleri de çok kısa bir süre önce, Trakya’daki organize sanayi bölgelerinden birinde, bir patrondan dinledim:

“Fabrikalarda makine mühendisine ihtiyaç var mıdır? Çok fazla yoktur. 200-300 kişinin çalıştığı bir fabrikada 2-3 tane makine mühendisine ihtiyaç vardır. Şu anki sistemle üniversite mezunu RAM operatörü olması mantıklı değil. Meslek lisesinden mezun olması yeterlidir. Herkesi üniversite mezunu yapmaya çalışmanın doğru olmadığını düşünüyorum. İhtiyaç olduğu kadar üniversite mezunu olmalıdır. Gerçek hayatta pazarcılara ihtiyaç varken, üniversite mezunundan pazarcı yapmak istersek, mantıklı olmaz.”

Teknolojinin mesleklerde yarattığı büyük değişime gelelim.

Uluslararası bir şirketin Türkiye CEO’su kısa süre önce yeniden yapılanma kapsamında çok sayıda kişinin işten çıkarıldığını anlatıyordu. Yakın zamana kadar tüm faturalar tek tek elle sisteme giriliyormuş. Teknoloji bunu değiştirmiş; bugün artık faturalar “taranıp” geçiliyor. Ve muhasebe işinin geri kalanı Almanya’daki merkezde çalışanlar tarafından hallediliyor. Sonuç: Türkiye’deki muhasebe personeline ihtiyaç kalmamış. Muhasebe bölümünden onlarca kişi çıkarılmış…

Muhasebecilik ölüyor. En azından bildiğimiz anlamıyla. Ama yükselen, şirketlerin eleman arayıp da bulamadığı meslekler de var var.

Boyner Holding’in alışveriş aplikasyonu Hopi’nin Genel Müdürü Neslihan Uçar Çadırcı, Türkiye’de “Veri bilimcisi” ve “Veri mühendisi” bulmanın çok zor olduğunu söylüyor.

Türkiye’de henüz veri üzerine lisans eğitimi veren bir üniversite yok.

Oysa ihtiyaç büyük. Neslihan Uçar Çadırcı, “Şu anda herkes App (Aplikasyon/Uygulama) yapma derdinde” diyor, “Çünkü App’ler veri toplamının en iyi yolu. Herkes CRM ve veri ekiplerini de kuruyor. Verisi olmayan bir şirket en iyi ürünü üretse, en iyi fiyatı verse bile gelecekte ayakta kalamayacak.” (*)

Verinin yükselişi yeni mesleklerin yükselişine yol açtı: Veri bilimcisi, veri analisti, veri mühendisi, veri mimarı, veri ambarı yöneticisi, veri ambarı analisti, veri modelcisi…

Davos’ta açıklanan bir rapora göre (**) önümüzdeki 5 yılda orta düzeyde beceri gerektiren muhasebecilik, veznedarlık, kasiyerlik, sekreterlik gibi beyaz yakalı mesleklerin önemi azalacak. (Bu mesleklerde çalışanlar için teknolojik değişimle baş etmenin yolu yeni beceriler edinmekten geçiyor.) Buna karşılık teknoloji odaklı bazı meslekler yükselirken bazı geleneksel meslekler de önemini korumaya devam edecek. Dünyanın çeşitli ülkelerinde çok sayıda şirketle görüşülerek hazırlanan rapora göre... (*)

Yükselen meslekler:

  • Veriyle ilgili işler (Veri analizi, bilimciliği, mühendisliği, mimarlığı vb.)

  • Yazılım ve uygulama geliştiriciliği

  • Bilgi teknolojisi (uzmanlığı)

  • Dijital pazarlama

  • Süreç otomasyonu

  • Bilgi güvenliği

  • E-ticaret

  • Sosyal medya

  • Robotik mühendisliği

  • Makine öğrenmesi

Ölen meslekler:

  • Muhasebecilik

  • Sekreterlik

  • Fabrika işçiliği

  • Postacılık

  • Mali analiz

  • Kasiyerlik, gişe satıcılığı

  • Her türlü kayıt işleri

  • Mekanik ve makine tamirciliği

  • Telepazarlamacılık

  • Şoförlük

  • Kapıdan kapıya pazarlama

  • Avukatlık

Önemini koruyacak meslekler:

  • Pazarlama ve satış

  • İnsan kaynakları

  • Finansal yatırım uzmanlığı

  • Tedarik zinciri ve lojistik

  • Üst düzey yöneticilik

  • Elektronik mühendisliği

  • Enerji ve petrol mühendisliği

  • Petrol ve doğal gaz tesisi operatörlüğü

  • Öğretmenlik ve üniversite öğretimi

Teknoloji sadece meslekleri değil ihtiyaç duyulan becerileri de değiştiriyor.

Önemi azalan beceriler:

  • Hafıza

  • Sözel beceri

  • El becerisi

  • Dayanıklılık

  • Keskin görüş ve duyu

  • Mekansal beceri

  • Okuma, yazma

  • Koordinasyon ve zaman yönetimi

  • İnsan yönetimi

Önemi artan beceriler:

  • Analitik düşünce

  • İnovasyon

  • Yaratıcılık, orjinallik

  • İnisiyatif

  • Eleştirel düşünce ve analiz

  • Karmaşık problem çözebilme

  • Muhakeme, problem çözme, kavrama

  • Liderlik ve sosyal etki

  • Duygusal zeka

Eleştirel ve analitik düşünce mi dediniz!

İnsanlık bir benzeri sanayi devriminde görülen büyük bir değişim dalgasıyla karşı karşıya. Bazı ülkeler buna daha çok hazır.

Bazıları ise değerleri uymadığı için öyle görünüyor ki, nal toplayacak. Eleştirel düşünceyi boğanlar, ezberciliği yüceltenler başta olmak üzere.

Türkiye Cumhuriyeti’nin değerleri gelecekle uyumlu değil.

Değişim dalgasında ayakta kalabilmek için ona çok fazla güvenmeyin.

Eleştirmekten korkmayın, “makbul olmayan” kitapları okuyun, “makbul olmayan” sitelere girin, okulda aldığınız eğitimle yetinmeyin, ilgilendiğiniz alanlarda sertifika programlarına gidin, internetteki kurslara katılın.

Devletin sizi şekillendirmesini beklemek yerine, kendi kendinizi şekillendirin." BARIŞ SOYDAN/T 24 

(**) The Future of Jobs Report https://www.weforum.org/reports/the-future-of-jobs-report-2018"

Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.